مامۆستا شەهید کاک ناصر سوبحانی

پێشەکی

مامۆستا ناصر سوبحانی لە زانا و بیرمەندە هاوچەرخەکانی جیهانی ئیسلامە. لە تەفسیر و تێگەیشتنی قووڵی بابەتە قورئانییەکاندا لەم سەردەمەدا کەم‌وێنە دادەنرێت.

ساڵانی سەرەتای ژیان

ناصر سوبحانی لە یەکشەممە ٢١ی ڕەزبەری ١٣٣٠ی کۆچی هەتاوی، ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٥١، لە گوندی دۆریسان سەر بە پاوە لە پارێزگای کرماشان لەدایک بوو.

لە حەوت ساڵیدا لە قوتابخانەی تازەی زێدی خۆی دەستی بە خوێندن کرد. پێش قوتابخانه لای خاڵی خوێندنەوە و نووسینی فێر بووبوو. زیرەکییەکەی مامۆستایانی سەرسام کرد.

پێشنیاری چوون بۆ کرماشان بۆ درێژەدان بە خوێندن ڕەت کردەوە.

خوێندنی زانستە ئایینییەکان

لە ٥ی ڕەزبەری ١٣٤٧ چوو بۆ نۆدشە لای مەلا عەبدولفاتاح محەممەدی موتڵەق و کتێبەکانی نەحو و عەرەبی خوێند.

هاوخوێنەکانی دەیانگوت هەرگیز جێگای پشووی دانەدەنا؛ دوای هەمووان دەخەوت و پێش هەمووان هەڵدەستا.

دوای دوو ساڵ گەڕایەوە پاوه لای حاجی مامۆستا مەلا محەممەد زاهید زیایی. پاشان لە پیرانشار لای مەلا محەممەد بوداقی و لە کانی‌سانان لای مەلا محەممەد ئەمین عالی خوێندنی تەواو کرد.

لە ١٣٥٤ لە خانەقای شێخ عوسمان نەقشبەندی ئیجازەی امامەت و فەتوای وەرگرت و دوو ساڵ لە زێدی خۆی وانەی گوتەوە.

لە سەرەتادا بە تەسەوفەوە پەیوەست بوو، بەڵام بە خوێندنەوەی کتێبی مودوودی و لێکۆڵینەوەی قورئانی لە تەسەوفی باو دوور کەوتەوە و ڕووی کردە تزکیەی قورئانی.

وتار و پۆلەکانی قورئان گەنجانی ناوچەی دەهێنایە دۆریسان. وتارەکانی کلیشەیی نەبوون و تەوحید و حیکمەتی شەریعەتیان ڕوون دەکردەوە. ڕەخنەی لە سیاسەتی شای دەگرت.

مەدرەسەی زانستی دۆریسان و مەدرەسەی قورئانی پاوه دامەزراند. ساواک وتارەکانی تۆمار دەکرد و ناردی بۆ سەربازی، هەرچەند ڕۆحانییەکان لەو خزمەتە بەدەر بوون.

سەردەمی سەربازی

لە ١٣٥٥ لە ڕینەی ئامول ڕاهێنانی بینی، پاشان بۆ بەندەر شاه و سنە گواسترایەوە. بە ڕەوشتی جوان ڕێگەی پێ درا لە مزگەوت نوێژ بکات و لە خوێندنەوە نەوەستا.

لە ١٣٥٧ گەڕایەوە زێدی خۆی، مەدرەسەی زیندوو کردەوە و لە خانەقا وانەی گوت. هەڕەشەی ساواک بەردەوام بوو، بەڵام خەڵک ڕێگر بوون لە دەستگیرکردن.

هاوسەرگیری

لە ٢٧ ساڵیدا لەگەڵ خاتوو جێران عەلیموڕادی هاوسەرگیری کرد. چوار کچیان بوو: نەسیرە، نەسیبە، ئەمینە و نەجیبە. چیرۆکی قورئانی بە عەرەبی بۆ کچە گەورەکەی دەگێڕایەوە.

بزاوتی ئیسلامی

لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا شەپۆلی بزاوتی ئیسلامی گەیشتە کوردستانی ئێران. دەینووسینی هاوچەرخان ڕێگایەکی نوێی بۆ کردەوە.

کتێبە کاریگەرەکان: موفرەداتی ڕاغب، ئوسوولی دەعوەی زەیدان، المصطلحات الأربعةی مودوودی، فی ظلال القرآن و نامەکانی حەسەن بەننا.

لە دامەزرێنەرانی جەماعەتی دەعوەت و ئیصلاحی ئێران بوو.

چالاکییە ئایینی و کۆمەڵایەتییەکان

لە ١٣٥٦ لە دامەزراندنی مەدرەسەی قورئانی پاوه بەشدار بوو و یەکەم ڕێپێوانە سیاسییەکانی پاوه ڕێک خست.

دوای شۆڕش بۆ مافی سوننە و گەلی کورد چووە لای بەرپرسان. ڕەخنەی پێشنووسی دەستووری لە کەیھان بڵاو کرایەوە.

لە کۆنگرەی یەکەمی ئەنجومەنی شەمس نوێنەری کرماشان بوو. دواتر ناچار بوو بچێتە مەریوان و سنە.

دەیان کاسێتی تەفسیری لە سنە تۆمار کرا. ساڵێک چوو بۆ پاکستان. لە کرماشان کتێب و تەفسیر و فەتوای نووسی.

دوای هێرشی کیمیایی هەڵەبجە نامەیەکی عەرەبی لەسەر ئازاری گەلی کورد نووسی. نزیکەی هەزار کاسێت و بەرهەمی نووسراو بە کوردی، فارسی و عەرەبی بەجێ هێشت.

لە دەستگیرکردن تا شەهادەت

لە ١٨ی جۆزەردانی ١٣٦٨ لە ماڵی کاک فارووق فەرشاد لە سنە دەستگیر کرا. زیاتر لە نۆ مانگ یەک جاریش سەردانی پێ نەدرا.

لە ٢٨ی ڕەشەممەی ١٣٦٨ (٩ی مارس ١٩٩٠) حوکمی لەسێدارەدان ڕاگەیەندرا. تەنها نوێژی عیشای خوێند.

مامۆستا ناصر سوبحانی لە ٣٨ ساڵیدا شەهید کرا. تەرمەکەی بە نهێنی لە گۆڕستانی قوروە نێژرا.